Akreditifte Rezervli Belgeler Nasıl Gönderilir? Approval Basis, Collection Basis ve ICC'nin Yaklaşımı

15 Kasım 2026 · Özgür EKER (CDCS) · Örnek Olay 43

Akreditifli ödemelerde bankanın ödeme yükümlülüğü, akreditif şartlarına uygun belgelerin ibraz edilmesine bağlıdır. Belgelerde uygunsuzluk bulunması durumunda ise ödeme süreci farklı bir aşamaya geçebilir.

Bankacılık uygulamalarında bu uygunsuzluklar rezerv (discrepancy) olarak adlandırılır. Amir banka rezerv tespit ettiğinde, akreditif amirinden belgelerin mevcut hâliyle kabul edilip edilmeyeceğine ilişkin onay isteyebilir.

Amirin rezervleri kabul etmesi üzerine banka ödeme yapmayı değerlendirebilir. Bu aşamada rezerv komisyonu (discrepancy fee) tahsil edilmesi de söz konusu olabilir.

Peki, görevli banka tarafından rezervli olduğu belirlenen ve zamanında düzeltilemeyen belgeler amir bankaya hangi talimatla gönderilmelidir? Bu sorunun yanıtı, Approval Basis ve Collection Basis kavramları arasındaki farkın anlaşılmasını gerektirir.

Approval Basis: Rezervlerin Kabulü İçin Belge Gönderimi

Görevli bankanın belgelerde akreditif şartlarına aykırılık tespit etmesi, belgelerin mutlaka ihracatçıya iade edilmesini gerektirmez.

Lehtarın talimat vermesi hâlinde belgeler, tespit edilen rezervlerin kabul edilmesi amacıyla amir bankaya iletilebilir. Bankacılık uygulamalarında bu yöntem Approval Basis olarak adlandırılmaktadır.

Buradaki temel amaç, rezervli belgelerin akreditif amiri tarafından kabul edilmesinin sağlanmasıdır. Ancak belgelerin bu yöntemle gönderilmesi, rezervlerin kabul edildiği veya ödemenin kesinleştiği anlamına gelmez.

Collection Basis: Tahsil Talimatıyla Gönderilen Belgeler

Collection Basis ifadesi, rezervli belgelerin tahsil amacıyla amir bankaya gönderilmesini anlatmak için kullanılmaktadır. Bu yöntemde önemli olan, belgelerin hangi kurallara göre işleme alınacağıdır.

Çünkü akreditif işlemlerinde UCP 600, vesaik mukabili tahsil işlemlerinde ise URC 522 kuralları kullanılmaktadır. Collection Basis ifadesi, belgelerin akreditif kapsamında mı yoksa vesaik mukabili tahsil işlemi olarak mı değerlendirileceği konusunda belirsizlik oluşturabilir.

Rezervli Belgelerin Gönderim Süreci

İki Yöntem Arasındaki Temel Fark

ICC Collection Basis Kullanımına Neden Karşı Çıkıyor?

ICC Bankacılık Komisyonunun R537 / TA77 sayılı resmî görüşünde, akreditif kapsamındaki rezervli belgelerin gönderiminde Collection ifadesinin kullanılmasına ilişkin değerlendirme bulunmaktadır.

Bu yaklaşımın temelinde, farklı ödeme yöntemlerine ait kuralların birbirine karıştırılmasını önlemek bulunmaktadır. Bir akreditif kapsamında gönderilen belgeler için Collection ifadesinin kullanılması, amir bankanın talimatı vesaik mukabili tahsil işlemi olarak yorumlamasına neden olabilir.

Böyle bir durumda UCP 600 yerine URC 522 hükümlerinin uygulanması ihtimali gündeme gelir. ICC'nin yaklaşımı, akreditif işlemlerinde kullanılan talimatların açık olması ve belgelerin akreditif kuralları çerçevesinde değerlendirilmesidir.

Amir Bankanın Rezerv Bildirme Yükümlülüğü

Rezervli belgelerin görevli banka tarafından önceden incelenmiş olması, amir bankanın kendi inceleme sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.

Amir banka, kendisine ulaşan belgeleri UCP 600 hükümleri doğrultusunda incelemeli ve uygun olmayan ibraz tespit ettiğinde gerekli rezerv bildirimini öngörülen süre içerisinde gerçekleştirmelidir. Approval Basis talimatıyla gönderilen belgelerde de bu sorumluluk devam eder.

Collection Basis ifadesiyle gönderilen belgelerde ise uygulanacak kuralların açıkça belirlenmesi, sonradan ortaya çıkabilecek uyuşmazlıkların önlenmesi bakımından ayrıca önemlidir.

Türkiye'deki Bankaların Uygulaması

Türkiye'de bazı bankalar, teyit eklemedikleri akreditiflerde ödeme veya iştira yükümlülüğü üstlenmedikleri için belgeleri ayrıntılı şekilde incelemeyebilmektedir.

Bazı durumlarda ise bankalar, ek ücret karşılığında ve ödeme sorumluluğu almadan belge kontrolü yapmaktadır. Bu kontroller sırasında rezerv tespit edilse bile söz konusu uygunsuzluklar her zaman amir bankaya ayrıca bildirilmemektedir.

Belgeler amir bankaya gönderilmekte ve amir bankanın kendi incelemesini gerçekleştirerek varsa rezervleri tespit etmesi beklenmektedir. Bu nedenle ihracatçının, belgeleri teslim ettiği bankanın hangi hizmeti sunduğunu ve hangi yükümlülükleri üstlendiğini bilmesi önemlidir.

Sonuç

Rezervli belgelerin amir bankaya gönderilmesinde kullanılan talimatlar, işlemin hangi kurallar çerçevesinde yürütüleceği açısından önem taşımaktadır.

Approval Basis, belgelerdeki uygunsuzlukların kabul edilmesi amacıyla yapılan gönderimi ifade ederken Collection Basis, işlemin vesaik mukabili tahsil kurallarıyla ilişkilendirilmesi riskini doğurabilir.

ICC'nin vurguladığı temel husus, akreditif kapsamında gerçekleştirilen işlemlerde farklı ödeme yöntemlerine ait ifadeler nedeniyle kural karmaşası yaratılmamasıdır.