AKREDİTİF DANIŞMANLIK Tecrübe ve Uzmanlığın Buluştuğu Nokta0 232 344 0 973Özgür EKER (CDCS)
Ana Sayfa / Örnek Olaylar / Ödeme Yöntemleri

Dış Ticarette Ödeme Yöntemlerini Sınıflandırmak İçin Kullanılan Risk Merdiveni Nedir?

17 Kasım 2026 · Özgür Eker (CDCS) · Örnek Olay 65

Dış ticarette alıcı ve satıcı ödeme zamanına farklı açılardan yaklaşır. İhracatçı, malı göndermeden önce bedeli tahsil ederek riskini azaltmak isterken ithalatçı, mümkünse malları teslim aldıktan sonra ödeme yapmayı tercih eder. Bu nedenle ödeme yöntemi seçimi, tarafların üstlendiği risklerin değerlendirilmesini gerektirir.

İthalatçı ve İhracatçının Ödeme Riskleri

İhracatçı açısından sevkiyattan önce tahsilat yapılması ödeme riskini en aza indirir. İthalatçı için ise erken ödeme, nakit akışını zorlayabilir; malın geç teslim edilmesi, hiç teslim edilmemesi veya beklenen kalitede olmaması gibi riskler doğurabilir.

İthalatçının ödemeyi geciktirmek istemesi ile ihracatçının erken tahsilat beklentisi, ticari sözleşmede ödeme koşullarının belirlenmesini etkiler.

Risk Merdiveni: Ödeme Yöntemleri Nasıl Sıralanır?

Grafik 1 — İthalatçı ve ihracatçı açısından risk merdiveni

İthalatçı riskiArtar
Mal Mukabili
Vesaik Mukabili (D/A)
Vesaik Mukabili (CAD)
Banka Avalli Vesaik Mukabili
Teyitsiz Akreditif
Teyitli Akreditif
Peşin Ödeme
İhracatçı riskiArtar

Merdivenin üst basamaklarında ihracatçının ödeme riski artarken alt basamaklara doğru ithalatçının riski yükselir. Peşin ödeme, ihracatçı açısından en az riskli; mal mukabili ödeme ise en yüksek riskli seçenek olarak yer alır.

Ödeme Yöntemlerinde Bankanın Rolü ve Tarafların Sorumlulukları

Grafik 2 — Ödeme yöntemleri karşılaştırma tablosu

Ödeme yöntemiİthalatçıİhracatçıBankanın rolü
Mal MukabiliMalı veya hizmeti ödeme öncesinde alır.Sevkiyat sonrası tahsilat yapılamaması riski vardır.Bu ödeme şeklinde bankanın rolü yoktur.
Vesaik Mukabili (CAD / D/P)Belgeleri ödeme karşılığında teslim alır.Alıcı malları kabul etmeyebilir.Bankalar belgeleri iletir, ödeme garantisi vermez; ödeme üzerine belgeler teslim edilir.
Vesaik Mukabili (D/A)Vadeli poliçe kabul ederek ödemeyi ileri tarihe bırakabilir.Alıcının poliçeyi kabul etmemesi veya vadede ödememesi riski vardır.Belgeler poliçe kabulüyle teslim edilir; bankalar ödeme garantisi vermez.
Banka Avalli Vesaik MukabiliBankanın aval vermesi, ithalatçının kredibilitesine bağlıdır.İthalatçının bankasından ödeme garantisi alır.İthalatçının bankası, aval verdiği vadeli poliçenin ödenmesini garanti eder.
AkreditifAkreditif açtırır. Akreditif şartları yerine getirildiğince ithalatçının bankası ödeme yapar.Akreditif şartlarını yerine getirdiğinde bankadan ödeme garantisi alır.Amir banka, şartlar yerine getirildiğinde ödeme yapar; duruma göre teyit eklenebilir.
Peşin ÖdemeÖdemeyi malı almadan yapar; teslimat ve kalite riski taşır.Bedeli sevkiyat öncesinde tahsil eder.Bu ödeme şeklinde bankanın rolü yoktur.

Mal Mukabili ve Vesaik Mukabili Ödemede Belgeler

Grafik 3 — Belge teslimi ve ödeme ilişkisi

Mal MukabiliMallar ve belgeler doğrudan alıcıya gönderilir; ödeme daha sonra beklenir.
Vesaik Mukabili (CAD)Belgeler bankalar aracılığıyla iletilir ve ödeme karşılığında teslim edilir.
Vesaik Mukabili (D/A)Belgeler vadeli poliçenin kabulü karşılığında teslim edilir.

Peşin Ödemede İthalatçının Karşılaştığı Riskler

Ödeme sevkiyat öncesinde yapıldığında ithalatçı açısından üç temel risk öne çıkar: yüksek tutarlı ön ödemenin nakit akışını zorlaması, malların zamanında veya hiç teslim edilmemesi ve ürünlerin beklenen kaliteyi karşılamaması.

Grafik 4 — İthalatçı açısından peşin ödeme riskleri

Nakit akışı
Teslimat
Kalite

Çubuklar risk büyüklüğünü değil, belirtilen üç risk başlığını göstermektedir.

Sonuç

Risk merdiveni, ödeme yöntemlerinin ithalatçı ve ihracatçı bakımından farklı sonuçlar doğurduğunu gösterir. Satıcı erken tahsilatla riskini azaltmak isterken alıcı, teslimattan sonra ödeme yapmayı tercih eder. Bankaların üstlendiği sorumluluk da seçilen yönteme göre değişir.