Karayolu Taşıma Belgesi (CMR) Nedir? İthalat ve İhracat İşlemlerinde Nasıl Kullanılır?
CMR karayolu taşıma belgesi (CMR Road Consignment Note), CMR Konvansiyonu kapsamında düzenlenen uluslararası karayolu taşıma belgesidir. Gönderen, alıcı, taşıyıcı ve yüke ait bilgilerin yanı sıra malların teslim alınmasına ve teslimine ilişkin kayıtları içerir.
CMR Bir Sözleşme mi, Taşıma Belgesi mi?
CMR, esas olarak uluslararası karayoluyla eşya taşımalarına ilişkin bir sözleşmenin kısaltmasıdır. Sözleşme, gönderen, taşıyıcı ve alıcı arasındaki hak ve yükümlülükleri düzenler. 19 Mayıs 1956’da kabul edilmiş ve 2 Temmuz 1961’de yürürlüğe girmiştir.
| Dil | Sözleşmenin Tam Adı |
|---|---|
| Fransızca | Convention relative au contrat de transport international de marchandises par route |
| İngilizce | Convention on the Contract for the International Carriage of Goods by Road |
| Türkçe | Karayoluyla Uluslararası Eşya Taşıma Sözleşmesi |
Bu sözleşme kapsamında düzenlenen taşıma belgesine “CMR Road Consignment Note”, Türkçede ise “CMR Karayolu Taşıma Belgesi” veya “CMR Karayolu Taşıma Senedi” ya da kısaca “CMR” denilmektedir. Dolayısıyla sözleşme ile o sözleşme kapsamında düzenlenen belge birbirinden ayrılmalıdır.
CMR Hangi Taşımalarda Kullanılır?
CMR karayolu taşıma belgesi uluslararası taşımalar için kullanılır. Malların taşıyıcı tarafından teslim alındığı yer ile teslim edileceği yer iki farklı ülkede bulunmalıdır. Aynı ülke içinde başlayan ve biten bir taşıma, bu uluslararası taşıma şartını karşılamaz.
Ayrıca teslim alma veya teslim ülkelerinden en az birinin CMR Sözleşmesi’ne taraf olması gerekir; iki ülkenin de taraf olması şart değildir. Taşıma ücret karşılığında, taşıyıcının kendisi dışındaki bir kişi için yapılmalı ve taşımanın en az bir bölümü karayolu taşıtıyla gerçekleştirilmelidir. Bu koşullar birlikte değerlendirilir.
Türkiye sözleşmeye 2 Ağustos 1995’te katılmıştır. Taraf ülkeler arasında Bulgaristan, Almanya, Fransa, İtalya ve Birleşik Krallık da bulunmaktadır. Cenaze, posta ve ev eşyası taşımaları kapsam dışında tutulmaktadır.
1. İki Farklı Ülke
Malların teslim alındığı ülke ile teslim edileceği ülke farklıdır.
2. En Az Bir Taraf Ülke
Bu iki ülkeden en az biri CMR Sözleşmesi’ne taraftır.
3. Ücret Karşılığı Taşıma
Taşıyıcı, kendisi dışındaki bir kişi için ücret karşılığında taşıma yapar.
4. Karayolu Taşıtı
Taşımanın en az bir bölümü karayolu taşıtıyla gerçekleştirilir.
Koşullar birlikte aranır. Cenaze, posta ve ev eşyası taşımaları kapsam dışındadır.
CMR Sözleşmesi’ne Taraf Ülkeler Haritası
Aşağıdaki haritada, ülke listesinde yer alan 58 taraf ülke maviyle gösterilmiştir. Bir taşımanın CMR kapsamına girmesi için teslim alma ve teslim ülkelerinden en az birinin sözleşmeye taraf olması gerekir.
CMR Sözleşmesi’ne taraf ülkeler · 58 ülke
Malta ve Lüksemburg, görünürlük için noktayla da işaretlenmiştir. Harita, yukarıdaki ülke listesine göre hazırlanmıştır.
- Afganistan
- Almanya
- Arnavutluk
- Avusturya
- Azerbaycan
- Belarus
- Belçika
- Birleşik Krallık
- Bosna-Hersek
- Bulgaristan
- Danimarka
- Ermenistan
- Estonya
- Fas
- Finlandiya
- Fransa
- Gürcistan
- Hollanda
- Hırvatistan
- Karadağ
- Kazakistan
- Kuzey Makedonya
- Kıbrıs
- Kırgızistan
- Letonya
- Litvanya
- Lübnan
- Lüksemburg
- Macaristan
- Malta
- Moldova
- Moğolistan
- Norveç
- Pakistan
- Polonya
- Portekiz
- Romanya
- Rusya
- Slovakya
- Slovenya
- Suriye
- Sırbistan
- Tacikistan
- Tunus
- Türkiye
- Türkmenistan
- Ukrayna
- Umman
- Yunanistan
- Çekya
- Özbekistan
- Ürdün
- İran
- İrlanda
- İspanya
- İsveç
- İsviçre
- İtalya
CMR Belgesi Örneği
Aşağıdaki belgede Bursa’dan Sofya’ya gönderilen 24 palet ev tekstili ürününe ait taşıma bilgileri yer almaktadır. Firma, adres ve taşıma bilgileri ticari gizlilik amacıyla değiştirilmiştir. Alan numaraları ve yerleşim, IRU 2007 modelini izlemektedir.
Country: TURKEY
No: TR-2611084
Organized Industrial Zone, Dokuma Street No: 18
Nilufer / Bursa / TURKEY
Industrialna St. No: 42
Sofia / BULGARIA
Date: 09 NOV 2026
Time of arrival: 08:30 Time of departure: 11:00
Warehouse opening hours: 08:00–17:00
Lojistik Street No: 26
Osmangazi / Bursa / TURKEY
No reservations as to the apparent condition of the goods and their packaging.
Notify the consignee before delivery.
Packing list: PL-2026-184
001–024
Unloading: Consignee
Agreed delivery date: 11 NOV 2026
| Charges | Sender | Consignee |
|---|---|---|
| Carriage charges | EUR 1,450 | — |
| Supplementary charges | None | — |
| Customs duties | — | Payable by consignee |
| Other charges | None | None |
Trailer registration: 16 RTA 483
Net weight: 8,160 kg
Stamp / Signature
Stamp / Signature
Date: 11 NOV 2026
Time of arrival: 09:00 Time of departure: 10:30
24 pallets received.
BALKAN HOME TEXTILE LTD.
Signature and stamp of the consignee
CMR Belgesi Nasıl Doldurulur?
Uluslararası Karayolu Taşımacılığı Birliği (IRU), taşıma belgesini standartlaştırmak ve kullanımını kolaylaştırmak amacıyla ilk modelini 1976’da hazırlamış, modeli 2007’de yenilemiştir. Aşağıdaki alan numaraları IRU’nun 2007 modeline aittir.
| Alan | Yazılacak Bilgiler ve Kullanım Amacı |
|---|---|
| 1 — Sender / Gönderen | Malları gönderenin adı ve tam adresi. |
| 2 — Consignee / Alıcı | Malların gönderildiği alıcının adı ve tam adresi. |
| 3 — Taking over the goods / Teslim alma yeri ve tarihi | Taşıyıcının malları teslim aldığı yer ve tarih. Aracın yükleme yerine geliş ve ayrılış saatlerinin de kaydedilmesi önerilir. |
| 4 — Delivery of the goods / Teslim yeri | Malların teslim edilmesi öngörülen yer. Teslim yerinin çalışma saatlerinin belirtilmesi gereksiz beklemeleri önlemeye yardımcı olur. |
| 5 — Sender’s instructions / Gönderenin özel talimatları | Gümrük işlemleri, aktarma yasağı, sigorta ve taşımayı etkileyebilecek diğer talimatlar. |
| 6 — Carrier / Taşıyıcı | Taşıyıcının adı, tam adresi ve gerektiğinde diğer referans bilgileri. |
| 7 — Successive carriers / Müteakip taşıyıcılar | Taşımayı sırasıyla üstlenen diğer taşıyıcılar. Malları devralan taşıyıcı, teslim alma kaydını tarih ve imzayla tamamlar. |
| 8 — Carrier’s reservations and observations / Taşıyıcının kayıt ve gözlemleri | Malların teslim alınması sırasında kap sayısı, işaretler, numaralar ve mal ile ambalajın görünür durumuna ilişkin kayıtlar. Kılavuza göre bu kayıtların geçerliliği için gönderen tarafından onaylanması gerekir. |
| 9 — Documents handed to the carrier / Taşıyıcıya verilen belgeler | Gönderenin taşıyıcıya teslim ettiği belgelerin listesi. |
| 10–15 — Goods particulars / Yük bilgileri | Taşınan malların tanımı ve ilgili yük bilgileri; gerektiğinde tehlikeli eşyalara ilişkin özel bilgiler. |
| 16 — Special agreements / Özel anlaşmalar | Beyan edilen değer, kararlaştırılan taşıma süresi, yükleme, istifleme ve boşaltmadan sorumlu kişiler gibi tarafların özel anlaşmaları. |
| 17 — To be paid by / Taşıma bedelleri | Taşıma sözleşmesine ilişkin ödeme tutarları ve ödemeyi yapacak taraf. |
| 18 — Other useful particulars / Diğer bilgiler | Araç plakası, taşıma kapasitesi, net ağırlık, TIR Karnesi numarası veya kullanılan diğer gümrük belgeleri gibi bilgiler. |
| 19 — Cash on delivery / Teslimde tahsil edilecek tutar | Taşıyıcının malları teslim ederken alıcıdan tahsil edeceği tutar. Kılavuz, bu tutarın tahsil edilmeden teslim yapılması halinde taşıyıcının gönderene karşı sorumluluğuna dikkat çeker. |
| 20 — Reference to the CMR Convention / CMR Sözleşmesi’ne atıf | Modelde önceden basılmış olan ve CMR Sözleşmesi hükümlerinin önceliğini belirten kayıt. |
| 21 — Place and date of establishment / Düzenleme yeri ve tarihi | CMR belgesinin düzenlendiği yer ve tarih. |
| 22 — Signature or stamp of the sender / Gönderenin imzası veya kaşesi | Gönderenin tercihine göre imza veya kaşe. |
| 23 — Signature or stamp of the carrier / Taşıyıcının imzası veya kaşesi | Taşıyıcının tercihine göre imza veya kaşe. |
| 24 — Goods received / Teslim teyidi | Alıcının imza ve kaşesi, teslim yeri ve tarihi ile aracın varış ve boşaltma sonrasındaki ayrılış saatleri. |
Belgenin altındaki sözleşme dışı bölüm ise taşıyıcının kullanımına ayrılmıştır. Kullanılan gümrük idareleri veya kat edilen mesafeler gibi bilgiler bu alana kaydedilebilir.
İthalat ve İhracat İşlemlerinde CMR Nasıl Kullanılır?
CMR, konşimentoda olduğu gibi, ihracatçının hazırladığı yükleme talimatına istinaden taşıyıcı tarafından düzenlenir. İhracatçı; gönderen, alıcı, yük, teslim yeri ve taşıma talimatlarına ilişkin bilgileri taşıyıcıya doğru ve eksiksiz iletmelidir. Belgeyi taşıyıcının düzenlemesi, ihracatçının verdiği bilgilerin doğruluğuna ilişkin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
CMR, ciro edilemeyen taşıma belgeleri arasındadır. Malların mülkiyetini temsil etmez ve ciro yoluyla devredilebilen bir belge olarak değerlendirilmemelidir. Bu özellik, işlemde seçilen ödeme yönteminin taşıdığı riski doğrudan etkiler.
Karayolu taşımalarında ithalatçının malları çekebilmesi için orijinal CMR nüshasını ibraz etmesi gerekmez. Bu nedenle orijinal belgenin banka kanalıyla gönderilmesi, tek başına malların alıcı tarafından çekilmesini kontrol altında tutmaz. Özellikle akreditifli ve vesaik mukabili ödemelerde bu husus, ihracatçı açısından ilave bir risk unsurudur.
Dolayısıyla ödeme yöntemi belirlenirken yalnızca belgelerin bankaya gönderilecek olmasıyla yetinilmemeli; CMR’nin malların mülkiyetini temsil etmediği ve alıcının orijinal nüsha olmadan malları çekebildiği dikkate alınmalıdır. Belgelerin akreditif dışında gönderilmesine ilişkin riskler de belge akışının ödeme güvenliğiyle birlikte değerlendirilmesinin önemini göstermektedir.
CMR ile yapılan karayolu taşımalarında gümrük işlemleri denizyoluna göre daha hızlı ilerlediği için belge hazırlama operasyonunun sevkiyatla uyumlu yürütülmesi önem taşır. Yükleme talimatı ve taşıyıcıya verilecek belgeler zamanında hazırlanmalı; alıcı bilgileri, mal tanımı, kap adedi, ağırlık ve teslim yeri düzenlenen CMR üzerinde kontrol edilmelidir.
CMR Kaç Nüsha Düzenlenir?
IRU 2007 modeline ilişkin kılavuzda belge dört farklı renkli nüsha halinde gösterilmektedir. Bu nüshaların tamamı aynı bilgilerle doldurulur. Düzenleme sırasında henüz bilinmeyen bilgiler, daha sonra mevcut nüshalara eklenebilir.
Kırmızı Nüsha / Red Copy
Gönderen için ayrılır.
Copy for the sender.
Mavi Nüsha / Blue Copy
Alıcı içindir. Taşıma boyunca mallara eşlik eder.
Copy for the consignee.
Yeşil Nüsha / Green Copy
Taşıyıcı için ayrılır.
Copy for the carrier.
Siyah Nüsha / Black Copy
İdari işlemlerde kullanılmak üzere ayrılır.
Copy reserved for administrative procedures.
CMR numarası modelin sağ üst ve sol alt kısmında yer alır. Belgenin düzenlendiği ülke de üst bölümde gösterilir.
Elektronik CMR’ye Geçiş
Uzun süre yalnızca kâğıt üzerinde kullanılan CMR belgelerinde dijitalleşme de gündemdedir. Elektronik CMR yaklaşımı, taşıma belgesinin dijital ortamda kullanılmasına yönelik geçişi ifade eder.
CMR Sigortası ve Nakliyat Sigortası
CMR kapsamındaki taşıyıcı sorumluluğuna yönelik sigortalar, genellikle taşıyıcıyı korumak amacıyla yaptırılır. Taşıyıcı, bu sigortayla bir kaza sonucunda yükte oluşabilecek kayıp veya hasar nedeniyle karşılaşabileceği mali sorumluluğa karşı kendisini güvence altına almayı amaçlar.
Alıcı ve satıcı açısından ise durum farklıdır. Taşıyıcının sigortalı olması, ithalatçı veya ihracatçının uğrayabileceği zararın tamamının karşılanacağı anlamına gelmez. CMR kapsamındaki tazminatın belirli sınırları vardır; ayrıca taşıma sözleşmesi ile taşıyıcının sigorta şirketiyle yaptığı sözleşme birbirinden ayrıdır.
Bu nedenle ithalatçı ve ihracatçı firmaların, seçilen teslim şekline göre nakliyat sigortası yaptırmaları kendi lehlerine olacaktır. Böylece firmalar, yalnızca taşıyıcının sigortasına dayanmak yerine, taşınan mallara ilişkin riskleri kendi sigorta düzenlemeleri kapsamında da değerlendirmiş olur.
Taşıyıcının sorumluluğuna ilişkin önemli sınırlardan biri SDR üzerinden hesaplanır. SDR, “Special Drawing Right”, yani “Özel Çekme Hakkı” adı verilen IMF hesap birimidir. Malların teslim alındığı ülkenin CMR’nin 1978 Protokolü’ne taraf olduğu durumlarda, kayıp için genel tazminat üst sınırı eksilen brüt ağırlığın kilogramı başına 8,33 SDR’dir. Bu, her durumda ödenecek sabit bir tutar değildir; malın değeri ve ilgili sorumluluk sınırı birlikte dikkate alınır, değer beyanı veya taşıyıcının kastı ya da ağır kusuru gibi durumlarda sonuç değişebilir.
Son olarak, sigorta şirketinin ödeme yapmaması veya eksik ödeme yapması, taşıyıcının CMR kapsamında doğmuş sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
Akreditifli İşlemlerde Karayolu Taşıma Belgesi Nasıl Kullanılır?
Akreditif kapsamında karayolu taşımaları için ibraz edilecek belgenin, mutlaka CMR Konvansiyonu’na tabi bir CMR taşıma senedi olması gerekmez. Bu nedenle UCP 600 Madde 24’te belirli bir taşıma belgesinin adına atıf yapılmamış; karayolu taşıma belgesinin, adı ne olursa olsun, taşıması gereken bilgiler ve özellikler açıklanmıştır.
UCP 600 Madde 24 Altında Karayolu Taşıma Belgesinde Aranan Şartlar
- Taşıyıcının adı: Belge, nasıl adlandırılmış olursa olsun taşıyıcının adını göstermelidir.
- İmza veya teslim alma kaydı: Belge, taşıyıcı ya da taşıyıcı adına adı belirtilen acente tarafından imzalanmalı veya malların bu taraflardan biri tarafından teslim alındığını imza, kaşe ya da kayıtla göstermelidir.
- İmzalayanın sıfatı: Malların teslim alındığını gösteren imza, kaşe veya kaydın taşıyıcıya mı acenteye mi ait olduğu anlaşılmalıdır; acente imzası, taşıyıcı adına atıldığını veya acentenin taşıyıcı adına hareket ettiğini göstermelidir.
- Yükleme veya teslim alma tarihi: Belge, yükleme tarihini ya da malların akreditifte belirtilen yerde yüklenmek, sevk edilmek veya taşınmak üzere teslim alındığı tarihi göstermelidir.
- Ayrı bir tarih kaydı yoksa: Tarihli bir alındı kaşesi, teslim alma tarihi veya yükleme tarihi kaydı bulunmuyorsa belgenin düzenlenme tarihi yükleme tarihi kabul edilir.
- Yükleme ve varış yerleri: Akreditifte belirtilen yükleme ve varış yerleri belgede gösterilmelidir.
- İbraz edilecek nüsha: Karayolu taşıma belgesi, gönderene ait orijinal nüsha olduğunu gösteren “original for consignor/shipper” kaydını taşımalı veya kimin için düzenlendiğini gösteren hiçbir işaret içermemelidir.
- Tam takım: Belgede kaç orijinal düzenlendiği yazmıyorsa ibraz edilen nüshaların sayısı tam takım kabul edilir.
- Aktarmanın anlamı: Aktarma, akreditifte belirtilen yükleme, sevk veya taşıma yerinden varış yerine kadar aynı taşıma şekli içinde malların bir araçtan boşaltılıp başka bir araca yeniden yüklenmesidir.
- Aktarma kaydının kabulü: Taşımanın tamamı aynı belge kapsamındaysa belge aktarma yapılacağını veya yapılabileceğini belirtebilir; akreditif aktarmayı yasaklasa bile bu kaydı taşıyan karayolu taşıma belgesi kabul edilir.
CMR Hakkında Sık Sorulan Sorular
CMR belgesi neyi kanıtlar?
CMR belgesi, taşıma sözleşmesinin bulunduğunu ve taşıyıcının malları teslim aldığını kanıtlar.
CMR belgesi kaybolursa taşıma sözleşmesi geçersiz olur mu?
Hayır, CMR belgesinin kaybolması taşıma sözleşmesini geçersiz kılmaz.
CMR’nin bazı kutuları boş kalırsa belge geçerli olur mu?
Evet, gönderen veya taşıyıcı tarafından usulüne uygun şekilde imzalanmış ya da kaşelenmişse bazı kutuların boş olması belgeyi geçersiz kılmaz.
CMR için tek bir form kullanmak zorunlu mu?
CMR Sözleşmesi belirli bir form zorunluluğu getirmez, ancak bazı ülkeler denetimler için kendi belirledikleri formun kullanılmasını ister.
Taşıyıcı malları teslim alırken neleri kontrol eder?
Taşıyıcı kap sayısını, kapların işaret ve numaralarını, malların ve ambalajların dışarıdan görülen durumunu kontrol eder.
Taşıyıcı malları kontrol edemiyorsa ne yapmalıdır?
Taşıyıcı, kontrolü yapamadığını CMR’nin bütün nüshalarına yazmalıdır.
Sigorta şirketi ödeme yapmazsa taşıyıcının sorumluluğu biter mi?
Hayır, sigorta şirketinin ödeme yapmaması taşıyıcının kaybolan mallara ilişkin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
Mallar çalınırsa taşıyıcı her durumda sorumluluktan kurtulur mu?
Hayır, taşıyıcı hırsızlığı önleyemeyeceğini kanıtlamalıdır ve bu kanıta rağmen mahkeme taşıyıcının sorumlu olduğuna karar verebilir.
Gönderen, taşıma ücretinin alıcıdan alınmasını isteyebilir mi?
Evet, teslim sırasında alıcıdan alınacak tutarın CMR belgesine açıkça yazılması şartıyla bunu isteyebilir.
CMR’de teslimde ödeneceği yazan tutarı alıcı ödemezse taşıyıcı malları vermek zorunda mı?
Hayır, alıcı ödeme için güvence vermedikçe taşıyıcı malları teslim etmeyebilir.
Akreditif İşleminiz İçin Uzman Desteği
İhracat veya ithalat akreditifinizin incelenmesi ve belgelerinizin kontrolü için online danışmanlık alın.
0 232 344 0 973